1 Ардын урлагийн бүтээлтэй танилцах /хуу 30/ 2 Хамар угалз урлах /хуу 31/ 3 Уран зураг унших /хуу 70/ 4 Азарганы ноцолдоон /хуу 71 _ХИЧЭЭЛ_ Дүрслэх урлаг _СЭДЭВ:_ Ардын урлагийн бүтээлтэй танилцах _ЗОРИЛГО__:_ Хамар угалзыг мэдэх, зурах, энгийн бүтээл чимэглэж сурах. _СУРГАЛТЫН АРГА:_ · Тайлбарлан таниулах · Хамтран гүйцэтгэх · Бие даан гүйцэтгэх _СУРГАЛТЫН ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН:_ Сурах бичиг Туузан цаас, Өнгийн цаас,гялгар цаас Хайч, цавуу, _ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН СЭДЭВ:_ № ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН СЭДЭВ САР ӨДӨР ХУГАЦАА АГУУЛГА 1 _ _ _ _ _Ардын урлагийн бүтээлтэй танилцах /хуу 30/_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 40мин Хамар угалз юунаас үүссэн талаар зураг дээр ярилцах. Цангасан үхрүүд шавар дээр хамраараа ус сорон ууж олон хамар угалзууд дардас болон үүссэн байхыг үхэрчин хүү ажиглан хамар угалзыг үүсгэсэн домогтой. Сурагчдаар хамар угалз зуруулахад тэгш ба тэгш биш хэмийн тухай ойлголтыг давхар өгнө. Сурах бичиг дээрх хамар угалз зурах дарааллын дагуу зурж хоёр зурвас бүхий нэг өнгийн дагнаасаар будна. Хамар угалзаар чимэглэл хийхэд багш дараах материалыг бэлдсэн байна. Үүнд өнгийн хуулга, хайч. Сурагчдыг багаар ажиллуулж болно. 2 Хамар угалз урлах /хуу 31/ 40 мин 3 Уран зураг унших /хуу 70/ 40мин 4 Азарганы ноцолдоон /хуу 71 40мин ЭЭЛЖИТ 1.2 СЭДЭВ: АРДЫН УРЛАГИЙН БҮТЭЭЛТЭЙ ТАНИЛЦАХ СУДЛАХ ЦАГ: 2 СУРАЛЦАХУЙН ЗОРИЛТ: Хамар угалзыг мэдэх, зурах, энгийн бүтээл чимэглэж сурах. ТОВЧ АГУУЛГА: Хээ угалз нь Монголын ард түмний оюун санаа, олон үеийн хүсэл бодлыг илэхийлсэн ардын урлаг соёлын чухал өв юм. Хээ угалз нь баялаг олон дүрс хэлбэртэй ямар ч материалаар, ямар ч аргаар урлаж болдог. Эд юмс, уран барилга, гоёл чимэглэлийн урлагийг чамин тансаг харагдуулах зорилготой тодорхой хэмнэл өнгөөр давтагдах зураас болон хэлбэрийн дүрслэл бөгөөд манай ардын урлагийн бие даасан төрөл юм. СУРАЛЦАХУЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА: • Хамар угалз юунаас үүссэн талаар зураг дээр ярилцах. Цангасан үхрүүд шавар дээр хамраараа ус сорон ууж олон хамар угалзууд дардас болон үүссэн байхыг үхэрчин хүү ажиглан хамар угалзыг үүсгэсэн домогтой. • Сурагчдаар хамар угалз зуруулахад тэгш ба тэгш биш хэмийн тухай ойлголтыг давхар өгнө. • Сурах бичиг дээрх хамар угалз зурах дарааллын дагуу зурж хоёр зурвас бүхий нэг өнгийн дагнаасаар будна. • Хамар угалзаар чимэглэл хийхэд багш дараах материалыг бэлдсэн байна. Үүнд өнгийн хуулга, хайч. Сурагчдыг багаар ажиллуулж болно. • Туузан цаасыг олон нугалах шаардлагагүй. Олон нугалаас сурагчдад хайчлахад төвөгтэй болно. • Чимэглэл хийхдээ өнгө зохицлыг сайн анхаарах шаардлагатай. Эсрэг өнгүүд зэрэгцсэн байрлалд биеэ улам тодруулж харагддаг. Үүнд улаан дэвсгэр дээр ногоон, улбар шар дэвсгэр дээр хөх, цэнхрээр, шар дэвсгэр дээр үзмэн ягаан, мөн тод өнгөн дээр цайвар өнгөөр, цайвар өнгөн дээр тод өнгөөр чимэглэл хийвэл илүү зохимжтой. СУРАГЧДАД ҮЛДЭХ ГОЛ ҮР ДҮН: Угалзыг хээнээс ялган таньж, зурах, бүтээх чимэглэх үйлдээ хэрэглэн хэвших. ҮНЭЛГЭЭ: • Хамар угалзыг хээнээс ялган таних чадвар. • Хамар угалзыг зурах, өнгөөр ялган будах, чимэглэл хийж байгаа эсэх. ЭЭЛЖИТ 3 СЭДЭВ: УРАН ЗУРАГ УНШИХ СУРАЛЦАХУЙН ЗОРИЛТ: Уран зураг унших арга баримтална. ТОВЧ АГУУЛГА: Байгалийн сайхан, хөдөөгийн малчин ардын аж амьдралыгтод сайхан үзүүлсэн зураг юм. Суралцахуйн үйл ажиллагаа: • Зургийн хавтгай дээр юу зурагдсаныг тоочин нэрлэнэ. • Гол ба туслах дүрийг тодруулна • Зургийн агуулга утга санааг ярилцана • Зургийн талаарх сэтгэгдлээ бусадтай хуваалцана “Оторт” зурагт нутгийн байгалийн сайхан, уламжлалт зан заншил, ахуй амьдралыг илэрхийлсэн байна. Зураач уран бүтээлээ монгол зургийн аргаар туурвидаг. Бэлчээрийн мал маллагааны онцлог нь малчдыг нүүдэллэн амьдрахыг шаарддаг. Отор нь мал таргалуулах нэгэн арга, ухаан юм. Отор гэдэг нь малыг өвсний соргог, усны тунгалаг, хужиртай газраар таргалуулах зорилготойгоор нүүдэллэн бэлчээрлүүлэхийг хэлдэг. Зураач “Оторт” зурагтаа хүн, байгаль, мал, эд зүйлсийг монгол зургийн аргаар дүрсэлжээ. Зураач Д.Бадамын “Оторт” бүтээлтэй танилцаад дараах асуултын дагуу ярилцаарай, 1. Зурагт ямар улирлыг харуулсан байна вэ? 2. Зурагт дүрсэлсэн үйл явдал өдрийн ямар цаг хугацааг илтгэж байна вэ? 3. Гол дүр нь зургийн хавтгайн хаана байна вэ? ЭЭЛЖИТ 4 СЭДЭВ: “АЗАРГАНЫ НОЦОЛДООН” УРАН ЗУРАГ УНШИХ СУРАЛЦАХУЙН ЗОРИЛТ: “Азарганы ноцолдоон” зургийн тухай суралцахуйн зорилтыг багш сурагчид хамтран дэвшүүлж, тухайн уран зургийг уншина. ТОВЧ АГУУЛГА: Төрийн хошой шагналт, ардын зураач О.Цэвэгжав нь малчны амьдрал болон малын биеийн бүтэц галбир зэргийг гайхалтай сайхан урладаг зураач билээ. “Азарганы ноцолдоон” зургийн мөн чанарыгНэгдүгээрт: Дүрслэгдэхүүн, Хоёрдугаарт: Зохиомжийн хууль хэрэглэсэн уран чадвар, туршлага, Гуравдугаарт: Орон зайн илэрхийлэл, Дөрөвдүгээрт: Цаг хугацаа илтгэх арга барил, Тавдугаарт: Өнгө, зүс, тогтолцоо гэсэн хэлбэрээр задлан шинжилж болно. Хар хээр, шарга азаргыг өнгө харшуулан (контраст) эсрэгцүүлж, энэ хоёрын нэгдэл буюу тэмцэлийн утга санааг өнгийн зохиомжоор үзүүлэх боломж нээсэн. “ Азарганы ноцолдоон” зурагт өнгийн төгөлдөр зохирол, харилцан шилжилт, дагнаас, нийлэмж, шүтэлцлийг уран чадварлаг гаргажээ. Тухайлбал: Нарны туяа азарганы цээжинд туссанаар зурж, эрчимт хөдөлгөөн, тэмцэл үзүүлэх гол дүрслэлийг ялгаруулан харуулсан. Харааны түвшний шугамыг их доогуур авсан нь зохиомжийг сүрлэг бадрангуй болгожээ. Энэ зурагт хөдөлгөөнийг оновчтой илэрхийлсэн. Гол дүрийн зүүн талд үргэн давхисан адуу, баруун талд нь намуун бэлчсэн сүрэг адууг дүрсэлсэн нь 2 азарганы тэмцэл хөдөлгөөнийг илэрхийлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Хар хээр азарга, шарга азарганд дийлдэж түргэдсэн хөдөлгөөн илэрхийлнэ. “Азарганы ноцолдоон” зураг бол манай уран зурагт эрчимтэй хөдөлгөний яруу дүрслэлийн шилдэг илэрхийлэл болсон бүтээл юм. Зураач энэ бүтээлээ хийхийн тулд 500 гаруй таталбар судалбар хийж. 15 жил бодож боловсруулсаны дүнд энэ бүтээлийг гаргасан байна. СУРАЛЦАХУЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА: О.Цэвэгжавын бүтээл “Бухын мөргөлдөөн”, “Ууланд”, “Бугуйлч, “Эмнэг сургагч” зэрэг бүтээлүүдээс сурагчдад үзүүлж ярилцана, “Азарганы ноцолдоон”. зургийн агуулга, үйл явдал, өнгө зүсийг тайлбарлан ярилцана. ЗӨВЛӨМЖ: Багш уран зураг унших зөвлөмж өгч, сурагчдын сонирхлын дагуу уншуулна. СУРАГЧДАД ҮЛДЭХ ГОЛ ҮР ДҮН: Сурагчид зураг зурахын зэрэгцээ уран зураг уншихдаа илүү сайн байж болно. Тэгвэл энэ талыг нь дэмжин тусалж байх нь чухал.