 БАТЛАВ СУРГАЛТЫН МЕНЕЖЕР З.ТУНГАЛАГ МОНГОЛ ХЭЛНИЙ НЭГЖ ХИЧЭЭЛИЙН ХӨТӨЛБӨР _СЭДЭВ:_ “ДҮРД ТОГЛОН, МЭДРЭМЖЭЭ ИЛЭРХИЙЛЬЕ” _ЗОРИЛГО:_ Зохиолын баатрын харилцан ярианаас зан чанарыг тодорхойлж, жүжиглэн үзүүлж сурна. Эхийг уншаад, мэдрэмжээ илэрхийлэн ярьж, бичиж сурна. _ЗОРИЛТ: _ - Эхийг анхааран уншиж, дүрээ сонгож, дүрд орж унших - Зохиолын баатруудын зан чанарыг тодорхойлж, жүүжиглэн үзүүлэх - Эхээс төрсөн мэдрэмжээ идэрхийлэн ярих, бичих _СУДЛАХ ЦАГ:_ 16 цаг _ЭЗЭМШИХ ЧАДВАР: _ Ø Баатрын харилцан ярианаас зан чанарыг тодорхойлно. Ø Баатруудын харилцан яриаг жүжиглэн үзүүлнэ. Ø Мэдрэмжээ илэрхийлж ярьж, бичиж сурна. Ø Төлөөний үгийг найруулгад зөв хэрэглэж сурна. Цагийн төлөвлөлт: № Ээлжит хичээлийн сэдэв цаг Хугацаа Зорилго 1. Баатрын харилцан ярианаас зан чанарыг тодорхойлон уншицгаая 5 Баатрын харилцан ярианаас зан чанарыг тодорхойлон уншина. 2. Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлье 3 Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлнэ. 3. Соно, шоргоолж хоёр 2 Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлнэ. 4. Мэдрэмжээ илэрхийлэн ярьцгаая 3 Мэдрэмжээ илэрхийлэн ярьж сурна 5. Мэдрэмжээ илэрхийлэн бичицгээе 3 Мэдрэмжээ илэрхийлэн бичиж сурна. Хичээлийн сэдэв: Баатрын харилцан ярианаас зан чанарыг тодорхойлон уншицгаая 1-5 -р цаг Зорилго: Баатрын харилцан ярианаас зан чанарыг тодорхойлон уншина. Зорилт: - Эхийг ойлгон унших - Өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлэх - Баатруудын зан чанарыг хооронд нь харьцуулан ярилцах Хичээ лийн үе шат Сурагчийн үйл ажиллагаа Багшийн үйл ажиллагаа Хэрэглэгдэхүүн Эхлэл хэсэг 10 мин Оргил голын уснаас жараахай бариад ах Тэнүүнд харуулан “ Би ийм их загастай болллоо” гэхэд ах нь “Чи яаж байгаа юм бэ? Наад жараахайнууд чинь усандаа л байх ёстой” гээд дагуулан голын усанд буцаан хийхэд Оргил: -Ах аа! Яаж байгаа юм бэ? Би наад загаснуудыг чинь барих гэж их зовсон шүү дээ гэхэд ах нь энэ бол гэрт тэжээдэг загас биш. Голын усандаа л жаргалтай байх ёстой. Харин аав ээжид хэлж байгаад гэрт тэжээдэг загас авъя гэхэд Оргил их баяр хөөртэйгөөр гэрийн зүг явлаа. Сурах бичиг дээрх асуултыг уншиж үйл явдал хэрхэн өрнөх талаар ярилцан таамаглана. Дүүг нь Тулгаа гэдэг. Тулгаа уйлсан байна. Ахыг нь Отгоо гэдэг - Сурах бичиг дээрх зургийн үйл явдлыг хараад хүүхдүүдэд нэр өгч зохион ярина. Бид зургийг хараад ийнхүү зохиож ярилаа. Одоо асуултыг уншицгаая Хүүхэд бүрийн үзэл бодлыг сонсож яриулахад анхаарах Эхийг ойлгон уншуулах Өрнөл хэсэг 55 мин Төгсгөл хэсэг 15мин Багшийн зааврын дагуу эхийг ойлгож уншина. Баруун гараа өргөж хэдэн удаа уншиж байгаагаа илэрхийлнэ. Эхийг уншаад өөрсдийн зохион ярьсантай харьцуулан ярилцана. Эхийн үйл явдлыг ярина. Хоёр хоёроороо жүжиглэн уншина. Чи үүнийгээ надад өгчих Чи,яагаад жараахайг тавьчхав аа? Яагаад гэвэл загасыг нь гуйж аваад голын усанд тавьсан. Устай жимсний шилэнд хөөрхий гурван алтанхан жараахай ЦОВХЧИНО. Нүдэн голын усанд жараахайнууд алтран, гялтганан СЭЛЖ ОДОВ. Бид Отгон шиг байгаль дэлхийгээ үргэлж хайрлан хамгаалж байх ёстой. Одоо бүгдээрээ энэ тухайг уншъя. Уншихдаа: 1.Эхэд юуны тухай өгүүлснийг ухаарч уншина.Одоо бүгдээрээ энэ тухайг уншъя. 2.Баатрууд хоорондоо хэрхэн харилцаж байгааг бодож уншина. Хэн сайн дүрд орж байгааг анзаарч мэдрэмжээ илэрхийлэн уншихыг зөвлөнө. Хамгийн чухал асуудлыг хөндсөн асуулт аль нь байсан бэ? Өгүүлбэрийг нөхөж бичээд, утгын ялгааг харьцуулан ярилцана. Зохиолын гол санааг цөөн өгүүлбэрээр нэгтгэн дүгнэж бичүүлнэ. Санаа сохор бол нүд сохор Гар хөдөлбөл ам хөдлөх Тус болох гээд ус болох Хүн хүнийхээ хүчинд Загас усныхаа хүчинд Гэм нь урдаа Гэмшил нь хойноо Зүйр үгүүдийн аль нь эхийн утга санааг илэрхийлэх болохыг ярилцана. Мөн эдгээр зүйр үгээс сонгож сэтгэгдлээ илэрхийлэн бичиж болно. Эхлэл хэсэг 5 мин Өрнөл хэсэг 30 мин Төгсгөл хэсэг 5 мин Сурагчдаар эхийн үйл явдлыг яриулна. Салаа салаагаараа дүрийг авч уншина. Цэлмэг сайхан өдөр гэрийнхээ сүүдэрт адасга дэвсчхээд, дээр нь хөл нүцгэ сууж, цэцгийн үнэртэй агаар залгилан, уул харж байна гэдэг ямар сайхан гээч.......... гэх мэтээр хариулт хэлнэ. Надад үнэхээр гоё юм байгаа гэж жимсний шилэнд хийсэн гурван жараахайг хэлсэн. Ангилж бичснээ бусдад уншиж ярилцана. Бид өмнөх хичээлээр “Голын жараахай” эхийг уншиж ярилцсан байгаа. Харилцан яриаг дахин эргэцүүлж ярилцаж уншуулна. Отгоныг байгальд дуртай, байгалийг хайрладаг гэдгийг ямар үгээр илэрхийлсэн бэ? Тулгаа юуг гоё гэж хэлсэн бэ? Үнэхээр гоё зүйл байсан уу? Отгон ба Тулгаагийн дүрийг давуу ба сул талаар нь тодорхойлж ангилан дүгнэж бичнэ. Чухал гэдэг нь тухайн баатрын үзэл бодол, зан чанарыг илэрхийлэх хэсэг юм. Хичээлийн сэдэв: Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлье 6-8р цаг Зорилго: Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлнэ. Зорилт: - Дүрдээ тохируулан, дууныхаа өнгийг өндөр нам болгох - Нүүрний хувирал, нүднийхарц, хөдөлгөөнийг тохируулах - Биеийн хөдөлгөөнийг ажиглан, дуурайх - Гарын дохио зангааг тааруулах Хичээ лийн үе шат Сурагчийн үйл ажиллагаа Багшийн үйл ажиллагаа Хэрэглэгдэхүүн Эхлэл хэсэг 5 мин Өрнөл хэсэг 60 мин Төгсгөл хэсэг 15 мин Тоглолт хийхдээ: - Дүрдээ тохируулан, дууныхаа өнгийг өндөр нам болгох -Нүүрний хувирал, нүднийхарц, хөдөлгөөнийг тохируулах -Биеийн хөдөлгөөнийг ажиглан, дуурайх -Гарын дохио зангааг тааруулах Хоёр хоёроороо хүүхэд бүр гарч дүрийн тоглолт хийнэ. Багш, хөвүүн хоёрын яриаг дүрд хувиран уншина. Дараах үгийн утгыг мэдэж дэвтэрт бичнэ. Өчүүхэн нас – бага залуу нас Дунд нас – идэр нас Их болсон – нас ахисан Өтөл - хөгширсөн “Голын жараахай” зохиолын баатрын зан чанарыг илэрхийлж, тоглолт хийж туршъя. Сурагчдад “ хэн нь дүрээ сайн илэрхийлсэн бэ? явцын үнэлгээ хийх хуудсыг хүүхэд бүрт өгнө. Сурах бичиг дээрх харилцан яриаг ярих хурд, дууны өнгө, гарын хөдөлгөөнийг тохируулан уншуулна. Харилцан ярианд гарч байгаа Өчүүхэн нас – Дунд нас – Их болсон – Өтөл - Нүүрний хувирал Биеийн хөдөлгөөн Гарын дохио зангаа Дууны өнгө зэргийг хүснэгтэнд оруулж дүгнэх хуудсыг бэлтгэнэ. Хичээлийн сэдэв: Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлье \Соно, шоргоолж хоёр \ 9-10р цаг Зорилго: Зохиолын баатрын харилцан яриаг жүжиглэж үзүүлнэ. Зорилт: - Дүрдээ тохируулан, дууныхаа өнгийг өндөр нам болгох - Нүүрний хувирал, нүднийхарц, хөдөлгөөнийг тохируулах - Биеийн хөдөлгөөнийг ажиглан, дуурайх - Гарын дохио зангааг тааруулах Хичээ лийн үе шат Сурагчийн үйл ажиллагаа Багшийн үйл ажиллагаа Хэрэглэгдэхүүн Эхлэл хэсэг 5 мин Өрнөл хэсэг 60 мин Төгсгөл хэсэг 15 мин Соно, шоргоолж хоёрын хувцсыг цаг улирлын байдалтай холбож ярилцана. Аагим зуны халуунд соно, шоргоолж хоёр юу юу хийж байсныг, соно шоргоолжны дүрээр ямар зан чанартай хүнийг үзүүлсэн болохыг ярилцаж бичнэ. Тоглолт хийхдээ: - Дүрдээ тохируулан, дууныхаа өнгийг өндөр нам болгох -Нүүрний хувирал, нүднийхарц, хөдөлгөөнийг тохируулах -Биеийн хөдөлгөөнийг ажиглан, дуурайх -Гарын дохио зангааг тааруулах Хоёр хоёроороо хүүхэд бүр гарч дүрийн тоглолт хийнэ. Хичээлийн төгсгөлд харилцан яриа зохиож жүжиглэж үзүүлнэ. “Соно жараахай хоёр” зохиолын баатрын зан чанарыг илэрхийлж, тоглолт хийж туршъя. Тоглолт хийхийн өмнө баатрын зан байдлыг тодорхойлъё Баатрын харилцан яриаг яаж илэрхийлэхээ төлөвлөн ярилцана. Сурагчдад “ хэн нь дүрээ сайн илэрхийлсэн бэ? явцын үнэлгээ хийх хуудсыг хүүхэд бүрт өгнө. Сурах бичиг дээрх харилцан яриаг ярих хурд, дууны өнгө, гарын хөдөлгөөнийг тохируулан уншуулна. Жилийн дараа дууч соно хэрхэн өөрчлөгдөж шоргоолжтой уулзсан бол? Гэрийн даалгаварт: Дүрийг бүтээхэд ямар бэрхшээл байсныг, хэрхэн сайжруулах талаар бичээрэй. Нүүрний хувирал Биеийн хөдөлгөөн Гарын дохио зангаа Дууны өнгө зэргийг хүснэгтэнд оруулж дүгнэх хуудсыг бэлтгэнэ. Хичээлийн сэдэв: Мэдрэмжээ илэрхийлэн ярьцгаая 11-13р цаг Зорилго: Мэдрэмжээ илэрхийлэн ярина. Зорилт: - Дүрдээ тохируулан, дууныхаа өнгийг өндөр нам болгох - Нүүрний хувирал, нүднийхарц, хөдөлгөөнийг тохируулах - Биеийн хөдөлгөөнийг ажиглан, дуурайх - Гарын дохио зангааг тааруулах Хичээ лийн үе шат Сурагчийн үйл ажиллагаа Багшийн үйл ажиллагаа Хэрэглэгдэхүүн Эхлэл хэсэг 15 мин Өрнөл хэсэг 60 мин Төгсгөл хэсэг 25 мин Эхлэл хэсэг 5 мин Өрнөл хэсэг 10 мин Төгсгөл хэсэг 5 мин Цэгийн оронд төмс, сонгино гэх мэт таамаглан орлуулан уншина. Тоглолт хийхдээ: - Дүрдээ тохируулан, дууныхаа өнгийг өндөр нам болгох -Нүүрний хувирал, нүднийхарц, хөдөлгөөнийг тохируулах -Биеийн хөдөлгөөнийг ажиглан, дуурайх -Гарын дохио зангааг тааруулах Хоёр хоёроороо хүүхэд бүр гарч дүрийн тоглолт хийнэ. Асуултанд хариулж бичээд асуултын дагуу ярихад бэлтгэнэ. Мэдэмхий борын үлгэрийг ярихдаа төлөвлөсний дагуу мэдрэмжээ илэрхийлэн ярихыг хичээнэ. Бусдын ярихыг анхааралтай сонсож өөрийн ярихад бэлтгэн төлөвлөснөө сайжруулна. “Мэдэмхий борын үлгэр” –ийг уншихдаа: 1.Цэгийн оронд ямар үг байж болохыг тодруулсан өгүүлбэрээс олж мэднэ. 2.Мэдэхгүй үгээ сонгоно. 3.Хэрвээ чи далдын хар малгайй өмсөөд Мэдэмхий бор болон хулгануудын хажууд байсан бол юуг мэдрэх бол? “Мэдэмхий борын үлгэр” зохиолын баатрын зан чанарыг илэрхийлж, тоглолт хийж туршъя. Сурагчдад “ хэн нь дүрээ сайн илэрхийлсэн бэ? явцын үнэлгээ хийх хуудсыг хүүхэд бүрт өгнө. Сурах бичиг дээрх мэдэмхий бороос асуух асуулт,бусад оготноос асуух асуулт, үзэгч хүүхдээс асуух асуулт, зохиолчоос асуух асуултанд хариулж бичнэ. Сурагчдад “ хэн нь дүрээ сайн илэрхийлсэн бэ? явцын үнэлгээ хийх хуудсыг хүүхэд бүрт өгнө. Нүүрний хувирал Биеийн хөдөлгөөн Гарын дохио зангаа Дууны өнгө зэргийг хүснэгтэнд оруулж дүгнэх хуудсыг бэлтгэнэ. Нэг үгийг олон давтахгүйн тулд төлөөний үгийг хэрэглэдэг. Жишээ нь: Оготнууд үйсэн бөглөө олжээ. Тэд түүнийг боорцог гэж итгэсэн нь буруу юм. Хичээлийн сэдэв: Мэдрэмжээ илэрхийлэн бичицгээе 14-16р цаг Зорилго: Мэдрэмжээ илэрхийлэн бичнэ. Зорилт :- Зохиолоос юуг мэдрэх байгаагаа ярилцах - Зохиолыг анхааралтай сонсох - Өөрийн мэдрэмжээ илэрхийлэн бичих Хичээ лийн алхам Сурагчийн үйл ажиллагаа Багшийн үйл ажиллагаа Хэрэглэгдэхүүн Эхлэл хэсэг 20 мин Өрнөл хэсэг 50 мин Төгсгөл хэсэг 50 мин -Зохиолыг анхааралтай сонсоно. Хэн нэгнийг буруутгах сэтгэл төрж байгаа эсэх Тогоруу, хүү хоёрыг өрөвдөж байна уу? Хүн, шувуу хоёрын нөхөрлөл ямар санагдав? Сэтгэгдлээ илэрхийлэн бичихдээ сурах бичиг дээрх хүснэгтэн дэх өгүүлбэрийг уншиж санаа авч бичнэ. Хүслэнгийн бичсэн сэтгэгдлээс санаа авч өөрийнхөө бичсэн сэтгэгдлийг засан сайжруулна. Зохиолч Ж.Саруулбуянгийн “Хөвийн булагийн хөх тогоруу” зохиолыг сонсгоно. Бичих санааг олохын тулд юуг мэдэрснээ ярилцана Бие даан даалгаврыг гүйцэтгэхдээ: 1.Эхний цогцолборт энэ өгүүлбэрийг яагаад сонгох болсноо бичнэ. 2.Дараагийн цогцолборт юу мэдэрснээ бичнэ 3.Төгсгөлийн цогцолборт ямар сургамж авснаа, хэнд юу гэж хэлмээр байгаагаа бичнэ. 4.Нэг үгийг олон давтахгүйн тулд төлөөний үг хэрэглэнэ. Бичсэн сэтгэгдлээ бусдадаа уншиж танилцуулна. Бичсэнийг шалгах шалгуур: 1.Санаагаа догол мөрөөр зааглан, зөв илэрхийлсэн эсэх 2.Юуг мэдэрснээ онцолж бичиж чадсан эсэх 3.Нэг үгийг олон дахин давтахгүйн тулд төлөөний үгийг хэрэглэсэн эсэх 