ДЭЭРХ ЗУРГИЙГ АЖИГЛААД ЮУНЫ ТУХАЙ ҮЗЭХ ГЭЖ БУЙГАА БИЧЭЭРЭЙ. ОРЧИН ҮЕИЙН ХОТЖИЛТЫН ҮҮСЭЛ ХЭДДҮГЭЭР ЗУУНЫ ҮЕЭС БИЙ БОЛСОН БЭ? ОРЧИН ҮЕИЙН ХОТЖИЛТ ХААНА ҮҮСЭН БОЛ? ТААМАГЛАХ АСУУЛТ ХОТ ҮҮСЭН БИЙ БОЛОХОД ЮУ НӨЛӨӨЛСӨН БЭ? ХОТЫН ҮҮСЭЛ: Газар тариалан үүссэнээс хойш 4000 жилийн дотор дэлхийн хүн ам хурдацтай өсөв. Хүмүүс газар тариалангаа улам томруулж, төвлөрч, суурин амьдрах болов. Ийм суурин тосгодод нийгмийн харилцаа улам хөгжиж, зохион байгуулалтын цоо шинэ хэлбэр бий болсон нь хот байв. Суурин тосгоны тариалангийн газар услах байгууламжаас хамааралтай байсан шиг хот усан хангамжийн байгууламжаас хамааралтай байв. Учир нь тэр олон хүний ундны ус, бохир ус зайлуулах байгууламж зэргийг шийдэх хэрэгтэй шүү дээ. Суурин тосгон ямар ялгаатай вэ? Суурин тосгонд хөдөлмөрийн хуваарь энгийн байв. Харин хотод хөдөлмөрийн хуваарь улам нарийссан. Хотод нарийн ур чадвар шаардсан тусгай мэргэжлийн анги давхаргууд бий болсон байв. Тэдгээр нь зохион байгууллагч, тахилч, захирагч, татвар цуглуулагч, цэрэг гэх мэт янз бүрийн хүмүүс байлаа. Суурин тосгон зөвхөн өөрийнхөө болон хөрш зэргэлдээх суурин тосгонтой холбоотой байв. Харин хот тухайн оршин байгаа газар нутгийн улс төр, эдийн засаг, соёлын амьдралд нөлөөлсөн. Жишээ нь, хол ойрын хэрэглэгч, худалдаачдыг нэг цэгт уулзуулдаг тусгай газар шинээр байгуулагдсан нь зах зээлин газар байлаа. Мөн хотын хүн амын хэрэгцээг хангахын тулд хотууд өөр хоорондоо өрсөлдөх, газар нутаг булаалдах юмуу байлддаг болов. ТӨРИЙН ҮҮСЭЛ: Эртний иргэншлүүдэд тариалангийн газар ЯЗГУУРТНУУДЫН мэдэлд байв. Тэд маш их хөрөнгө, эрх мэдэлтэй тул нийгмийн дээд хэсэг болж байв. Язгууртнуудыг ХААН эсвэл ХАТАН ХААН тэргүүлж, эрх мэдлийн дийлэнхийг атгаж байсан бол АРД ТҮМЭНД өчүүхэн эрх мэдэл байв. Ямар ч эрх мэдэлгүй, эзэн хүний өмч болсон хүн нь БООЛ байжээ. Эзэд нь тэдэнтэй мал амьтан шиг харгис, ширүүн харилцах нь нийтлэг байв. Ингэж эртний үед бие даасан төр байгуулагдав. Анхны төр засагтай хотууд бол хоёр мөрний хөндийн шүмэрүүд юм. Хот-улсын эрхийг хаан барьж, түүнд түшмэд тусална. Түшмэд нь бичиг үсэг эзэмшсэн хүмүүс юм. Тэд хааны гаргасан хууль цаазын дагуу харьяат иргэдээ татвар, гувчуур цуглуулдаг байжээ. Эхэн үедээ хот болгон өөрийн төртэй байснаа, яваандаа хоорондоо тэмцэлдэж, ялсан нь ялагдсныгаа нэгжгэж, зарим нь эзэнт гүрнийг байгуулах болсон байна. Эзэнт гүрнийг Эзэн хаан цэргийн хүчээр удирдана. Эзэн хааны эрх мэдэл зарим тохиолдолд хаан эцгээс ханхүүд шилжин өвлөгдөж урт удаан оршин тогтнодог. Эцгээс хүүд эрх мэдэл нь өвлөгдөж удаан оршин тогтнодог эзэнт гүрнийг угсаа залгамжилсан эзэнт гүрэн буюу династ гэж нэрлэдэг. Төр бол эртний ард түмний бид бүхэнд өвлүүлэн үлээсэн хамгийн чухал өв юм. Тиймээс төр нь иргэншлийн үндэс суурь билээ. УР УРУК ХОТЫН ТУУРЬ Ур хот 24000 иргэнтэй. Хүн амын ихэнхийг энгийн иргэд, ядуу тариачид, боол эзэлдэг байв. Тэд нарийхан гудамжтай, нэг давхар шавар тоосгон байшинд амьдардаг. Тэдний байшингууд ус зайлуулах хоолойгүй учир хүмүүс голд очиж усанд ордог, гудамжинд хогоо асгадаг байжээ. Гудамжинд хаясан хогны дээрээс элс, үнс асгадаг. Олон жил хуримтлагдсан хог үүпнийх нь босго давсан тул хүмүүс гэртээ орохын тулд шатаар буудаг байв. Байшингууд ардаа жижиг хашаатай, түүн дотор хүмүүс задгай зууханд хоолоо хийдэг байсан. Харин хөрөнгө, чинээтэй хүмүүс сүмийн дэргэдэх уудам цэлгэр, тансаг олон өрөөтэй, хоёр давхар, цонхгүй том цагаан байшинд амьдардаг. Тэдний байшингууд бохир ус залууллах хоолойтой байв. Гэрийн хамгийн хүнд ажлыг боолууд хийж, тэднийг гэрийн зэгтэй хянадаг байв. Байшингийн ард цэцэрлэгтэй цэлгэр хашаатай. Хүүхдүүд нь сургуульд явдаг, тэр нь хааны ордны дэргэп байжээ. ШИНЖЛЭН ЯРИЛЦААРАЙ 1 УР ХОТЫН ИРГЭДИЙН АЖ АМЬДРАЛЫГ ХАРУУЛСАН ЗУРГИЙГ ХАРЬЦУУЛАН ТАЙЛБАРЛАНА УУ. 2. ХОТ ҮҮССЭНЭЭР ХҮМҮҮСИЙН АМЬДРАЛ ХЭРХЭН ӨӨРЧЛӨГДСӨН БОЛ...? 3. ЭРТНИЙ ТӨР УЛС ХЭРХЭН ҮҮССЭНИЙГ ЗУРАГЛАЖ ХАРУУЛНА. ХОТЫН ОНЦЛОГ: ТӨВЛӨРӨЛ: ТЭЛЭЛТ НИЙГИЙН ЯЛГАРАЛ: ТӨЛӨВЛӨЛТ: ХУДАЛДАА, ГАР УРЛАЛ ХОТУУДЫН ӨРСӨЛДӨӨН ЗАХИРАГЧ ХҮН АМЫН ӨСӨЛТ СОЁЛ ТЭМЦЭЛ ТАТВАР ЦУГЛУУЛАГЧ ХУДАЛДАА ШАШИН ШҮТЛЭГ ЦЭРГИЙНХЭН БАЙШИН БАРИЛГА ТАХИЛЧ ЛАМ СУРГУУЛЬ, СҮМ